Wymieniamy rury w instalacji wodno-kanalizacyjnej

Wymianę instalacji wodociągowej albo kanalizacyjnej uważa się za domowy kataklizm. Z problemem wymiany instalacji wodnej spotykamy się najczęściej w tzw. starym budownictwie. Jeszcze kilkanaście lat temu podstawowym materiałem w tych instalacjach były stal i żeliwo. Na co dzień instalacją wodociągową nie zawracamy sobie głowy. Są jednak momenty, kiedy powinniśmy zdecydować się na przegląd instalacji: zakup domu, planowany remont, awaria instalacji i zauważalny spadek ciśnienia wody w instalacji. Trwałość instalacji wodno-kanalizacyjnej powinna wynosić przynajmniej kilkadziesiąt lat, a zdarzają się też przypadki, że sprawnie funkcjonuje ona od czasów przedwojennych. Na jej trwałość ma wpływ jakość użytych materiałów, ale też własności doprowadzonej wody i usuwanych ścieków, prawidłowość montażu oraz intensywność użytkowania.
 

fot.: rury Nibco

Kiedy wymienić

Rury wodociągowe w instalacji wodno-kanalizacyjnej najczęściej nie ulegają korozji, lecz znacznemu nagromadzeniu się osadów wewnątrz, a w konsekwencji doprowadza to do całkowitej utraty drożności. Osadzaniu się kamienia na ściankach przewodów sprzyja duża twardość wody, a zarastaniu ulegają szybciej rury od wody ciepłej niż zimnej. Z drugiej strony, kamień osadzający się na rurach chroni ich ścianki przed korozją. Dlatego spowodowane przez nie rozszczelnienia występują stosunkowo rzadko. Dość często nieszczelne mogą być „młode” rury, z lat 70.- 80. ubiegłego wieku. W tamtym czasie ich produkcję charakteryzowała szczególnie zła jakość. Awarie mogą wystąpić również, gdy budynek został podłączony do sieci wodociągowej, a panujące w niej ciśnienie jest znacznie wyższe niż przy zasilaniu z własnego ujęcia wody.

Inaczej przedstawia się zagadnienie sprawności instalacji kanalizacyjnej, gdy została ona zmontowana z rur i kształtek żeliwnych. Typowymi uszkodzeniami są bowiem miejscowe wżery korozyjne, objawiające się początkowo powstawaniem pęcherzy pod farbą, a następnie przecieków o brunatnym zabarwieniu. Nieszczelności rur kanalizacyjnych można naprawić, uszczelniając uszkodzone miejsca specjalnym kitem, ale z dużym prawdopodobieństwem już w krótkim czasie przecieki pojawią się w innym miejscu.

Może się również przytrafić całkowite zapchanie rur kanalizacyjnych, zwłaszcza gdy zostały ułożone z niedostatecznym spadkiem – wtedy najlepiej zdecydować się na wymianę całej instalacji, a nie tylko niedrożnego odcinka. Instalacje kanalizacyjne wykonane z rur PVC bardzo rzadko ulegają awariom, a jeśli już do nich dochodzi, jest to spowodowane mechanicznym uszkodzeniem z zewnątrz lub odprowadzaniem bardzo gorących, bądź żrących i toksycznych ścieków.
 

fot.: system rur PE-RT/Al/PE-RT

Demontaż starej instalacji

Zazwyczaj demontuje się stare, żeliwne rury, zwłaszcza, gdy przebiegają one na ścianie. Konieczność usunięcia starej instalacji wodno-kanalizacyjnej zależy przede wszystkim od sposobu poprowadzenia nowych rur. Rozebranie starych odcinków polega najpierw na wycięciu dostępnych odcinków lub rozbiciu ich młotem. Rury wodociągowe ukryte w ścianach można pozostawić, o ile nie będą kolidowały z z przebiegiem nowych przewodów.


Rozplanowanie instalacji

Wymianę rur przeprowadza z reguły podczas modernizacji kuchni czy łazienki połączonej ze zmianą miejsca podłączenia poszczególnych urządzeń sanitarnych. Nowe ciągi instalacyjne muszą uwzględniać konieczność zachowania odpowiednich spadków rur kanalizacyjnych oraz odległość podłączeń do pionu. Dlatego przy planowaniu tych pomieszczeń przede wszystkim wyznaczamy obszar, w którym mogą znajdować się urządzenia sanitarne i jak doprowadzić do nich rury kanalizacyjne. W domach bez piwnicznych alternatywnym rozwiązaniem może być zainstalowanie instalacji ciśnieniowej, z sedesem posiadającym pompę umożliwiającą transportowanie ścieków w stosunkowo cienkim przewodem na odległość kilkunastu metrów. Takie zmiany dużo łatwiej jest przeprowadzić, gdy posiadamy piwnicę. Kolejna trudność, jaką sprawia instalacja wodno-kanalizacyjna to rury o dużej średnicy – przynajmniej 110 mm dla pionów i podłączeń do sedesu i 50 mm dla pozostałych urządzeń. Z tego też powodu trudno rury kanalizacyjne ukryć w ścianach i najczęściej prowadzi się je po wierzchu, osłaniając w fazie wykończenia ekranem, kanałem lub ścianką instalacyjną. Takie rozwiązanie ułatwia przeprowadzanie ewentualnych napraw.

Dużo łatwiejsza do rozplanowania jest instalacja wodociągowa. Podejścia do baterii mogą być prowadzone w dowolny sposób i nie wymagają precyzyjnego ustalenia, gdzie będą zamontowane przybory sanitarne. Jedynie przy planowaniu miejsc podłączeń baterii naściennych do wanny i brodzika, trzeba bardzo dokładne określić wysokość wyprowadzenia rur oraz ich rozstawienie.

Przy modernizacji instalacji wodno-kanalizacyjnej decydujemy się niekiedy na zamontowanie obiegu cyrkulacyjnego ciepłej wody użytkowej. Tak zwana trzecia rura obok wody ciepłej i zimnej może być prowadzona równolegle w pobliże każdej baterii, z której czerpiemy ciepłą wodę. Trzeba jednak zwrócić uwagę, aby trójnik łączący rurę z ciepłą wodą i cyrkulacyjną znajdował się zawsze poniżej baterii czerpalnej. W przeciwnym razie obieg cyrkulacyjny może ulegać zapowietrzeniu, co uniemożliwi prawidłowe jego funkcjonowanie.


Rodzaje rur do instalacji wodno-kanalizacyjnej

• Rury stalowe i miedziane. Mają bardzo małą wydłużalność termiczną, więc w niezbyt rozległych instalacjach domowych układano je bez kompensacji. Rury miedziane wydłużają się ok. 1,5 raza bardziej niż stalowe, wielowarstwowe ok. 2 razy bardziej a polietylenowe aż 15-krotnie Najbardziej skorodowane w tych rurach są zazwyczaj złączki a nie odcinki proste. Wynika to z tego, że rury są zwykle ze stali ocynkowanej, co chroni przed korozją. Szybkość postępowania korozji w rurach stalowych, zależy głównie od jakości, nawet woda z dwóch położonych w pobliżu studni może być różna. W większości sytuacji ich właściwości użytkowe będą podobne. Jednak rur miedzianych lepiej nie stosować, ze względu na szybką korozję i gdy pH wody jest mniejsze niż 7. Miedź łączy się przez lutowanie, co w użytkowanych pomieszczeniach jest o tyle kłopotliwe, że łatwo uszkodzić przy tej okazji okładziny ścienne czy sprzęty. Ponadto to zadanie dla fachowca, a nie dla amatora.

fot.: Viega - Rury Prestabo

• Rury z tworzyw sztucznych. Są uniwersalne, nie korodują i są łatwe w obróbce. Można je łączyć przez zgrzewanie, klejenie lub za pomocą złączek skręcanych albo wciskanych. Niektóre metody nie wymagają więc specjalistycznego sprzętu.

     
fot.: rury Sanha

• Rury wielowarstwowe. Także nie korodują, łatwo się je obrabia i zwykle łączy za pomocą złączek. Ponadto łatwo je kształtować wykonując łuki – zachowują nadany kształt. Bardzo istotną cechą wszystkich rur jest ich wydłużalność (rozszerzalność liniowa) pod wpływem wzrostu temperatury. Zależy ona od materiału i długości rury, średnica jest bez znaczenia. Wymusza to stosowanie tzw. kompensacji, by rury nie zostały zdeformowane lub uszkodzone. Rury z miedzi są odporne na korozyjne działanie zimnej i ciepłej wody oraz nieutleniających kwasów (na przykład solnego i octowego), a także wpływ promieni UV i na zmiany temperatury. Kwaśna i miękka woda występująca na terenach górzystych może jednak powodować rozpuszczanie się jonów miedzi, co wprawdzie nie ma dużego wpływu na trwałość rur, ale w instalacjach wodociągowych jest szkodliwe ze względów higienicznych.

Mimo pozornej kruchości wszystkie rury z tworzywa sztucznego przeznaczone do instalacji wodnych lub grzewczych wytrzymują ciśnienie przynajmniej 1 MPa (10 barów), a więc znacznie wyższe od panującego w domowych instalacjach (maksymalnie 0,6 MPa). Trwałość instalacji z tworzywa sztucznego szacuje się na 50 lat, ale ponieważ najstarsze instalacje powstały w Polsce kilkanaście lat temu, nie było możliwości zweryfikowania tego w praktyce.
 

    
 fot.: Viega - Instalacje wody użytkowej wykonane w uniwersalnym systemie zaprasowywanym Pexfit Pro

W instalacjach stosuje się rury i kształtki z różnych tworzyw, które różnią się od siebie właściwościami:

• Rury z polichlorku winylu (PVC) używa się w instalacjach kanalizacyjnych i drenarskich oraz jako rur osłonowych do kabli, a także w instalacjach wodociągowych. Zalecana temperatura pracy to 0-60°C.
   
• Rury z chlorowanego polichlorku winylu (CPVC) można stosować także do instalacji ciepłej wody - wytrzymują temperaturę do 100°C. Poniżej zera tworzywa te stają się kruche i nie nadają się do użytku.

fot.: rury Nibco
 

• Rury z polietylenu (PE) są przeznaczone do instalacji ciepłej i zimnej wody, gazowych, kanalizacyjnych, a także jako rury osłonowe. Stosuje się je w temperaturze od -20°C do 60°C. Są odporne na działanie kwasów i zasad, ale ulegają niszczeniu pod wpływem promieniowania UV. W praktyce do instalacji wewnętrznych raczej się ich nie używa.

• Polietylen sieciowany (PE-X) stosuje się przede wszystkim do rur do instalacji centralnego ogrzewania i ogrzewania podłogowego. Rury z PE-X są odporne na działanie większości kwasów i zasad oraz tynku i cementu. Wytrzymują temperaturę od -110°C do 110°C, a dopuszczalna maksymalna temperatura pracy ciągłej to 95°C. Dzięki odporności na ujemną temperaturę można je stosować w instalacjach narażonych na zamarzanie.
   
• Z polipropylenu (PP) produkuje się rury do ciepłej i zimnej wody, centralnego ogrzewania oraz kanalizacyjne, drenarskie i osłonowe. Są odporne na działanie silnych kwasów, zasad i soli organicznych. Rury do instalacji wodnych i grzewczych wykonuje się z kopolimeru PP-R oznaczanego też PP-3, o lepszej elastyczności niż PP. Mogą być stosowane w temperaturze do 90°C. Kruche stają się dopiero w temperaturze poniżej -40°C. Ponieważ są sztywne, w instalacjach z nich wykonywanych stosuje się kształtki, na przykład kolana i łuki. Są to zatem instalacje w tak zwanym systemie trójnikowym.
   
• Polibutylen (PB). Jest najnowszym tworzywem, z którego robi się rury do instalacji wodnych i grzewczych Rury z PB są odporne na działanie wielu kwasów i zasad, a nawet rozpuszczalników o słabym stężeniu. Wytrzymują temperaturę do 90°C, a krótkotrwale do 100oC. Charakteryzują się dużą elastycznością, dzięki czemu łatwo się je montuje. Nie potrzeba do nich kształtek takich jak łuki i kolana. Są odporne na uderzenia, pękanie i ścieranie. Pod względem właściwości bakteriostatycznych niewiele ustępują rurom miedzianym. Nie można ich wystawiać na działanie promieni UV, dlatego muszą być ukryte w bruzdach lub w wylewce.
   
• Rury wielowarstwowe, zwykle z dwóch warstw PE-X przedzielonych cienką warstwą aluminium (PE-X/Al/PE-X), łączą w sobie cechy rur metalowych i rur z tworzywa sztucznego. Stosuje się je do instalacji zimnej i ciepłej wody oraz centralnego ogrzewania. Przeznaczone są do pracy w temperaturze do 95°C.
   
• Rury z PP-R są także produkowane ze specjalną wkładką z perforowanej taśmy aluminiowej lub z warstwą wzmacnianą włóknem szklanym. Zadaniem aluminium i włókna szklanego jest mechaniczna stabilizacja tworzywa, dzięki której wydłużenie rury pod wpływem wzrostu temperatury jest kilkakrotnie mniejsze niż zwykłej rury polipropylenowej.

Układanie rur

Poziome odcinki rur układa się zawsze ze spadkiem w kierunku odpływu ścieków. Jako wartość minimalną przyjmuje się zwykle 2–3%, czyli 2–3 cm na każdy metr długości przewodu. Nie zaleca się jednak układania rur ze spadkiem większym niż 15%. Jeśli spadek będzie zbyt mały, to ścieki będą spływać źle, w rurach odłoży się też więcej osadu (zanieczyszczeń), który jeszcze bardziej będzie hamować przepływ, aż w końcu rura zostanie całkowicie zatkana. Trasy rur kanalizacyjnych powinny być dobrze przemyślane – bez zbędnych zmian kierunku czy spadku.